THÔNG TIN PHỔ BIẾN GIÁO DỤC PHÁP LUẬT

         Đổi mới công tác phổ biến, giáo dục pháp luật, lấy người dân và doanh nghiệp làm trung tâm

         Sau 13 năm thi hành, Luật Phổ biến, giáo dục pháp luật năm 2012 đã góp phần quan trọng nâng cao hiểu biết, ý thức chấp hành pháp luật của cán bộ, công chức và Nhân dân, lan tỏa tinh thần thượng tôn Hiến pháp và pháp luật trong xã hội. Tuy nhiên, trước yêu cầu mới của quá trình xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa, chuyển đổi số và sự phát triển nhanh chóng của công nghệ, việc sửa đổi toàn diện Luật là cần thiết nhằm đáp ứng yêu cầu đổi mới công tác phổ biến, giáo dục pháp luật trong tình hình mới.

         Luật năm 2026 được xây dựng nhằm khắc phục những khó khăn, vướng mắc trong thực tiễn, đồng thời đổi mới hoạt động phổ biến, giáo dục pháp luật theo hướng lấy người dân, doanh nghiệp làm trung tâm. Một trong những mục tiêu quan trọng là bảo đảm quyền tiếp cận pháp luật, tạo điều kiện để người dân tham gia góp ý, phản ánh, kiến nghị về chính sách, pháp luật; đồng thời tăng cường ứng dụng công nghệ thông tin, chuyển đổi số và trí tuệ nhân tạo để đưa pháp luật đến gần người dân, doanh nghiệp hơn.

         Luật tiếp tục xác định phổ biến, giáo dục pháp luật là trách nhiệm của cả hệ thống chính trị, trong đó Nhà nước giữ vai trò chủ đạo; đồng thời chú trọng các đối tượng đặc thù, tăng cường chuyển đổi số và huy động nguồn lực xã hội tham gia công tác này.

         Trên cơ sở kế thừa những quy định còn phù hợp của Luật năm 2012, đồng thời đáp ứng yêu cầu đổi mới công tác phổ biến, giáo dục pháp luật trong tình hình mới, Luật năm 2026 đã có nhiều điểm mới quan trọng, tập trung vào việc làm rõ trách nhiệm của các cơ quan, tổ chức; mở rộng chính sách đối với các đối tượng đặc thù; tạo thuận lợi cho người dân, doanh nghiệp tiếp cận pháp luật và đẩy mạnh ứng dụng công nghệ số, trí tuệ nhân tạo. Những điểm mới cơ bản của Luật có thể khái quát qua 08 nội dung nổi bật sau đây:

         Thứ nhất, phân định rõ trách nhiệm của các cơ quan, tổ chức trong phổ biến, giáo dục pháp luật.

        Luật phân định rõ hơn trách nhiệm của cơ quan chủ trì soạn thảo văn bản, cơ quan đề xuất điều ước quốc tế, thỏa thuận quốc tế trong việc xây dựng, đăng tải tài liệu phục vụ phổ biến, giáo dục pháp luật; đồng thời xác định trách nhiệm tổ chức phổ biến, giáo dục pháp luật của các cơ quan quản lý nhà nước theo phạm vi, lĩnh vực và thẩm quyền. Luật cũng bổ sung, làm rõ trách nhiệm của cơ quan của Quốc hội, cơ quan báo chí, người sử dụng lao động và các chủ thể có liên quan.

         Thứ hai, tăng cường chính sách phổ biến, giáo dục pháp luật đối với các nhóm đối tượng đặc thù.

        Luật quy định 08 nhóm đối tượng đặc thù, trong đó bổ sung người thuộc hộ nghèo, hộ cận nghèo, người cao tuổi, người chấp hành xong án phạt tù đang tái hòa nhập cộng đồng và nạn nhân của hành vi mua bán người; đồng thời mở rộng, cụ thể hóa một số nhóm như người bị bạo lực, người có hành vi bạo lực trong các vụ việc bạo lực gia đình, bạo lực học đường hoặc bạo lực khác. Qua đó, chính sách phổ biến, giáo dục pháp luật được thiết kế phù hợp hơn với nhu cầu và điều kiện tiếp cận pháp luật của từng nhóm đối tượng.

         Thứ ba, đẩy mạnh ứng dụng công nghệ số, trí tuệ nhân tạo, mạng xã hội và các nền tảng số.

         Đây là một trong những điểm mới nổi bật của Luật. Luật quy định cơ quan nhà nước có trách nhiệm thực hiện phổ biến, giáo dục pháp luật thông qua nền tảng số, mạng xã hội, ứng dụng trí tuệ nhân tạo; đồng thời khuyến khích tổ chức, cá nhân tham gia, hỗ trợ thực hiện. Thông tin cung cấp thông qua AI phải dựa trên dữ liệu chính thức của cơ quan nhà nước, được kiểm chứng và có cơ chế cảnh báo, đính chính khi cần thiết. Luật nghiêm cấm việc tạo lập, phát tán thông tin, tài liệu giả mạo hoặc làm sai lệch nội dung pháp luật, chính sách.

         Đáng chú ý, Cổng Pháp luật quốc gia được xác lập là nền tảng số quốc gia về pháp luật dùng chung cho các ngành, lĩnh vực, tạo thêm một kênh thuận tiện để tổ chức, cá nhân, người dân và doanh nghiệp tiếp cận pháp luật.

         Thứ tư, bổ sung quy định về truyền thông chính sách.

         Luật quy định rõ nguyên tắc, mục đích, nội dung và hình thức truyền thông chính sách nhằm nâng cao chất lượng xây dựng pháp luật và tạo đồng thuận xã hội trong quá trình thi hành. Trách nhiệm của cơ quan chủ trì lập đề xuất chính sách, cơ quan chủ trì soạn thảo và vai trò của cơ quan báo chí được xác định cụ thể hơn; việc tiếp nhận, tổng hợp, giải trình và công khai ý kiến góp ý, phản hồi cũng được chú trọng.

         Thứ năm, kiện toàn Hội đồng phối hợp phổ biến, giáo dục pháp luật từ trung ương đến cơ sở.

         Luật quy định Hội đồng phối hợp phổ biến, giáo dục pháp luật được thành lập ở trung ương, cấp tỉnh và cấp xã; đồng thời quy định Hội đồng có chức năng tư vấn về công tác phổ biến, giáo dục pháp luật, truyền thông chính sách, xây dựng văn hóa thượng tôn pháp luật và huy động nguồn lực cho công tác này. Việc thành lập Hội đồng ở cấp xã được kỳ vọng góp phần đưa công tác phổ biến, giáo dục pháp luật hướng mạnh về cơ sở, đáp ứng kịp thời nhu cầu của người dân.

         Thứ sáu, hoàn thiện chính sách về kinh phí và huy động nguồn lực.

         Luật quy định chính sách ưu tiên nguồn lực cho công tác phổ biến, giáo dục pháp luật, trong đó ưu tiên kinh phí cho đối tượng đặc thù; đồng thời quy định kinh phí do ngân sách nhà nước bảo đảm và được huy động từ các nguồn hợp pháp khác. HĐND cấp tỉnh có trách nhiệm ban hành cơ chế bảo đảm nguồn lực, kinh phí cho công tác phổ biến, giáo dục pháp luật; đồng thời được quyết định chính sách khác để khuyến khích tổ chức, cá nhân tham gia, hỗ trợ công tác này tại địa phương. 

         Thứ bảy, tăng cường thu hút và nâng cao chất lượng nguồn nhân lực.

        Luật bổ sung quy định về báo cáo viên pháp luật cấp xã, đồng thời tiếp tục hoàn thiện quy định về tuyên truyền viên pháp luật nhằm huy động người có kiến thức, kinh nghiệm, uy tín và khả năng truyền đạt tham gia phổ biến, giáo dục pháp luật tại cơ sở. Việc lựa chọn, công bố, quản lý và bảo đảm điều kiện hoạt động của báo cáo viên, tuyên truyền viên pháp luật được quy định cụ thể hơn, phù hợp với yêu cầu tăng cường công tác phổ biến, giáo dục pháp luật tại cơ sở.

         Thứ tám, tiếp tục hoàn thiện các quy định về tổ chức và đánh giá hoạt động phổ biến, giáo dục pháp luật.

         Bên cạnh các nội dung nêu trên, Luật còn có những điểm mới liên quan đến nguyên tắc phổ biến, giáo dục pháp luật, các hành vi bị nghiêm cấm, giáo dục pháp luật trong cơ sở giáo dục thuộc hệ thống giáo dục quốc dân và đánh giá hoạt động phổ biến, giáo dục pháp luật.

         Đưa pháp luật đến gần người dân hơn

         Những quy định mới của Luật Phổ biến, giáo dục pháp luật năm 2026 cho thấy định hướng đổi mới mạnh mẽ cả về nội dung, phương thức và nguồn lực thực hiện. Từ việc lấy người dân, doanh nghiệp làm trung tâm, quan tâm hơn đến các nhóm đối tượng đặc thù, đến việc ứng dụng công nghệ số, AI và tăng cường truyền thông chính sách, Luật hướng tới xây dựng một phương thức phổ biến, giáo dục pháp luật hiện đại, thiết thực và dễ tiếp cận hơn.

         Đặc biệt, việc đưa công tác phổ biến, giáo dục pháp luật hướng mạnh về cơ sở, phát huy vai trò của chính quyền cấp xã, đội ngũ báo cáo viên, tuyên truyền viên và các tổ chức, cá nhân trong xã hội sẽ góp phần đáp ứng tốt hơn nhu cầu tìm hiểu, tiếp cận pháp luật của người dân. Cùng với đó, các quy định về kiểm soát thông tin trên môi trường số, nhất là khi ứng dụng AI, có ý nghĩa quan trọng trong việc bảo đảm người dân được tiếp cận thông tin pháp luật chính xác, chính thống, hạn chế nguy cơ thông tin giả mạo, xuyên tạc hoặc làm sai lệch chính sách, pháp luật.

         Luật Phổ biến, giáo dục pháp luật năm 2026 sẽ có hiệu lực từ ngày 01/3/2027. Việc chuẩn bị các điều kiện để tổ chức thi hành Luật cần được thực hiện đồng bộ, kịp thời thông qua việc xây dựng kế hoạch thi hành, tổ chức quán triệt, phổ biến, tập huấn; xây dựng văn bản quy định chi tiết, rà soát các quy định có liên quan và biên soạn tài liệu hướng dẫn.

        Với những đổi mới toàn diện, Luật Phổ biến, giáo dục pháp luật năm 2026 được kỳ vọng sẽ tạo chuyển biến rõ nét trong việc đưa pháp luật đến với người dân và doanh nghiệp, góp phần nâng cao ý thức chấp hành pháp luật, củng cố kỷ luật, kỷ cương và xây dựng văn hóa thượng tôn Hiến pháp và pháp luật trong xã hội./.