THÔNG TIN PHỔ BIẾN GIÁO DỤC PHÁP LUẬT

      1.Các Luật có hiệu lực từ 01/4/2026

•       Luật Chuyển giao công nghệ sửa đổi 2025

     Từ ngày 1/4, Luật Chuyển giao công nghệ đưa ra nhiều chính sách ưu tiên mới, trong đó có chuyển giao công nghệ cao, công nghệ chiến lược, công nghệ phục vụ dự án quan trọng quốc gia, quốc phòng, an ninh.

     Nhà nước sẽ ưu tiên mua và phổ biến công nghệ, gồm quyền sở hữu hoặc quyền sử dụng công nghệ nhằm phục vụ quốc phòng, an ninh, hoạt động giáo dục, y tế, bảo vệ môi trường, phòng chống thiên tai, dịch bệnh. Việc mua công nghệ phải bảo đảm yêu cầu về giá trị sử dụng, phù hợp năng lực triển khai, quyền sở hữu trí tuệ rõ ràng và sử dụng ngân sách minh bạch, hiệu quả.

     Nhà nước ưu tiên áp dụng chính sách ưu đãi về đầu tư, thuế, đất đai, tín dụng cùng các biện pháp khuyến khích khác đối với dự án đầu tư nước ngoài có nội dung chuyển giao công nghệ, đào tạo nhân lực, phát triển năng lực nghiên cứu, thiết kế, chế tạo hoặc ứng dụng công nghệ tại Việt Nam.

     Nhà nước khuyến khích góp vốn bằng công nghệ được tạo ra từ hoạt động khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo của tổ chức, cá nhân, doanh nghiệp tại Việt Nam thông qua các biện pháp hỗ trợ thẩm định giá, xác lập quyền sở hữu hoặc quyền sử dụng công nghệ hợp pháp.

      Luật mới cũng mở rộng khái niệm chuyển giao công nghệ, nhấn mạnh yếu tố đổi mới sáng tạo và yêu cầu bảo đảm bên nhận có khả năng tiếp nhận, vận hành, làm chủ và cải tiến, hạn chế phụ thuộc vào công nghệ từ bên ngoài mà không phát triển năng lực nội sinh. Bên nhận chuyển giao công nghệ có quyền cải tiến, phát triển và khai thác công nghệ trên cơ sở công nghệ được chuyển giao theo pháp luật về sở hữu trí tuệ và pháp luật khác có liên quan.

•       Luật Sở hữu trí tuệ sửa đổi 2025

      Luật Sở hữu trí tuệ sửa đổi có hiệu lực từ 1/4, mang đến nhiều thay đổi trong cách xác lập, bảo hộ và khai thác tài sản trí tuệ. Luật được Quốc hội thông qua cuối năm 2025, điều chỉnh một số nội dung về quyền tác giả, quyền sở hữu công nghiệp và việc bảo hộ các quyền này.

     (1) Giảm thời gian đăng ký sáng chế

      Thay đổi rõ nhất của luật là rút ngắn thời gian xử lý đơn sở hữu công nghiệp và đơn giản hóa thủ tục xác lập, đăng ký quyền sở hữu trí tuệ. Các mốc thời gian ở từng khâu đều được điều chỉnh giảm.

     Cụ thể, thời gian thẩm định nội dung đơn sáng chế giảm từ 18 xuống còn 12 tháng, đơn nhãn hiệu từ 9 còn 5 tháng, đơn kiểu dáng công nghiệp từ 7 xuống 5 tháng. Thời gian công bố đơn cũng rút từ 2 xuống còn 1 tháng. Luật đồng thời bổ sung cơ chế thẩm định nhanh với đơn sáng chế và nhãn hiệu. Trong trường hợp đáp ứng điều kiện, việc thẩm định nội dung có thể rút xuống còn 3 tháng. Đây là mức thời gian rất ít quốc gia đang áp dụng.

     Để đáp ứng, luật đặt yêu cầu chuyển đổi số toàn diện trong hoạt động sở hữu trí tuệ. Quy trình xử lý đơn được đơn giản hóa, tăng hậu kiểm, ứng dụng công nghệ mới và AI nhằm cải thiện hiệu quả.

     (2) Tài sản trí tuệ có thể góp vốn, thế chấp

     Luật thúc đẩy khai thác thương mại quyền sở hữu trí tuệ, coi đây như một loại tài sản sinh lời. Chủ sở hữu có thể sử dụng quyền này trong các giao dịch dân sự, thương mại, đầu tư, dùng quyền sở hữu trí tuệ để góp vốn hoặc thế chấp vay vốn.

     Để hỗ trợ, luật bổ sung quy định hình thành cơ sở dữ liệu về giá giao dịch quyền sở hữu trí tuệ, nhằm minh bạch thị trường. Các tổ chức trung gian như định giá, môi giới cũng được khuyến khích phát triển.

      Luật cũng yêu cầu doanh nghiệp lập danh mục riêng để quản trị nội bộ đối với quyền sở hữu trí tuệ chưa đủ điều kiện ghi nhận giá trị tài sản trong sổ kế toán. Thực tế, nhiều doanh nghiệp Việt Nam chưa có thói quen quản lý quyền sở hữu trí tuệ như một tài sản quan trọng, dẫn đến tình trạng không duy trì hoặc gia hạn hiệu lực văn bằng bảo hộ.

      Quy định mới là bước khởi đầu cho việc chuyển trọng tâm từ "bảo hộ quyền" sang "khai thác, sử dụng quyền như một tài sản có giá trị", giảm tình trạng "bằng độc quyền để treo", mở rộng nguồn lực cho hoạt động sản xuất, kinh doanh, phục vụ phát triển kinh tế - xã hội.

      (3) Mở rộng bảo hộ, tăng chế tài xử lý vi phạm

      Luật hiện mở rộng phạm vi bảo hộ. Việc bảo hộ kiểu dáng công nghiệp giờ áp dụng cả với phần không tách rời được của sản phẩm và các sản phẩm phi vật lý, như giao diện đồ họa người dùng (GUI), biểu tượng (icon). Quyền tác giả và quyền liên quan cũng được bảo hộ đối với tín hiệu cáp mang chương trình được mã hóa.

     Song song, luật bổ sung các chế tài và biện pháp dân sự nhằm xử lý hành vi xâm phạm quyền trên môi trường số. Trách nhiệm của nền tảng số trong việc triển khai biện pháp bảo vệ quyền sở hữu trí tuệ cũng được quy định rõ hơn. Mức bồi thường thiệt hại theo luật định được nâng lên, nhằm tăng tính răn đe và phù hợp với thực tiễn.

      (4) Chính sách với sáng chế tạo bởi AI

      Luật lần đầu đưa ra quy định nhằm xử lý những vấn đề phát sinh do sự phát triển của công nghệ mới, nhất là trí tuệ nhân tạo. Theo đó, việc khai thác dữ liệu để nghiên cứu, thử nghiệm và huấn luyện hệ thống AI được cho phép, với điều kiện không ảnh hưởng bất hợp lý đến quyền và lợi ích hợp pháp của chủ sở hữu, tác giả, đồng thời tuân thủ quy định liên quan.

      Đặc biệt, luật bổ sung quy định từ chối và hủy bỏ văn bằng bảo hộ khi phát hiện chủ thể tạo ra không phải con người. Quy định này phù hợp với chính sách chỉ bảo hộ quyền sở hữu trí tuệ đối với sản phẩm có tác giả là con người hay do con người tạo ra. Với trường hợp sử dụng AI trong quá trình tạo sản phẩm, luật giao Chính phủ quy định cụ thể về việc phát sinh và xác lập quyền sở hữu trí tuệ.

        2. Các Nghị định có hiệu lực từ tháng 04/2026

•       Nghị định 69/2026/NĐ-CP sửa đổi Nghị định 106/2025/NĐ-CP quy định xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực phòng cháy, chữa cháy và cứu nạn, cứu hộ, có hiệu lực thi hành kể từ ngày 20/4/2026
•        Nghị định 59/2026/NĐ-CP quy định hình thức xử phạt trục xuất, biện pháp tạm giữ người, áp giải người vi phạm theo thủ tục hành chính và quản lý người nước ngoài vi phạm pháp luật Việt Nam trong thời gian làm thủ tục trục xuất, có hiệu lực thi hành kể từ ngày 01/4/2026
•        Nghị định 61/2026/NĐ-CP của Chính phủ quy định về danh mục, việc quản lý, sử dụng phương tiện, thiết bị kỹ thuật nghiệp vụ và quy trình thu thập, sử dụng dữ liệu thu được từ phương tiện, thiết bị kỹ thuật do cá nhân, tổ chức cung cấp để phát hiện vi phạm hành chính, có hiệu lực thi hành kể từ ngày 01/4/2026
•       Nghị định 13/2026/NĐ-CP sửa đổi phụ lục Nghị định 62/2024/NĐ-CP sửa đổi phụ lục của Nghị định 94/2016/NĐ-CP hướng dẫn Luật Thống kê và Nghị định 94/2022/NĐ-CP hướng dẫn chỉ tiêu thống kê thuộc hệ thống chỉ tiêu thống kê quốc gia và quy trình biên soạn chỉ tiêu tổng sản phẩm trong nước, chỉ tiêu tổng sản phẩm trên địa bàn tỉnh, thành phố trực thuộc trung ương, có hiệu lực thi hành kể từ ngày 10/4/202
•       3. Các Thông tư có hiệu lực kể từ tháng 04/2026
•       Thông tư 07/2026/TT-BCT sửa đổi Thông tư 37/2013/TT-BCT quy định nhập khẩu thuốc lá điếu, xì gà, có hiệu lực thi hành kể từ ngày 10/4/2026
•       Thông tư 11/2026/TT-BCT quy định về truy xuất nguồn gốc thực phẩm thuộc phạm vi quản lý của Bộ Công Thương, có hiệu lực thi hành kể từ ngày 16/4/2026
•       Thông tư 05/2026/TT-KTNN bãi bỏ toàn bộ Quyết định 01/2013/QĐ-KTNN về Quy trình kiểm toán Chương trình mục tiêu quốc gia, có hiệu lực thi hành kể từ ngày 20/4/2026
•       Thông tư 01/2026/TT-BVHTTDL quy định về định mức kinh tế - kỹ thuật dịch vụ sản xuất chương trình phát thanh, chương trình truyền hình, có hiệu lực thi hành kể từ ngày 30/4/2026
•      Thông tư 07/2026/TT-BGDĐT hướng dẫn Luật Thi đua, khen thưởng và Nghị định 152/2025/NĐ-CP quy định về phân cấp, phân quyền trong lĩnh vực thi đua khen thưởng; hướng dẫn Luật Thi đua, khen thưởng đối với ngành Giáo dục, có hiệu lực thi hành kể từ ngày 02/4/2026.
•       4. Một số quy định nổi bật
•       Phạt tới 50 triệu nếu không có giải pháp ngăn cháy cho khu sạc xe điện

      Nghị định sửa đổi, bổ sung một số điều của Nghị định số 106/2025 về xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực phòng cháy, chữa cháy và cứu nạn, cứu hộ có hiệu lực từ 20/4.

      Theo đó, Chính phủ quy định phạt 10-15 triệu đồng đối với hành vi không duy trì thiết bị điện phòng nổ đã được trang bị, lắp đặt. Mức 40-50 triệu đồng áp dụng với hành vi không có giải pháp ngăn cháy đối với khu vực sạc cho xe động cơ điện tập trung trong nhà; không có hệ thống điện phục vụ phòng cháy và chữa cháy; không duy trì nguồn điện phục vụ phòng cháy và chữa cháy.

Mức phạt này còn áp dụng với hành vi không lắp đặt hệ thống báo cháy; hệ thống chữa cháy; không trang bị phương tiện chữa cháy, cứu nạn, cứu hộ cơ giới.

      Nghị định cũng nêu rõ phạt 10-15 triệu đồng đối với hành vi không lắp đặt đèn, phương tiện chiếu sáng sự cố, chỉ dẫn thoát nạn. Đối với hành vi không trang bị phương tiện phòng cháy, chữa cháy, cứu nạn, cứu hộ cho Đội phòng cháy, chữa cháy và cứu nạn, cứu hộ cơ sở bị phạt từ 15 đến 20 triệu đồng.

•      Người cung cấp dữ liệu xử lý vi phạm hành chính được giữ bí mật danh tính

     Nghị định số 61/2026 về quy trình thu thập, sử dụng dữ liệu thu được từ phương tiện, thiết bị kỹ thuật do cá nhân, tổ chức cung cấp để phát hiện vi phạm hành chính có hiệu lực từ 1/4. Theo đó, dữ liệu do cá nhân, tổ chức thu được từ phương tiện, thiết bị kỹ thuật cung cấp cho cơ quan có thẩm quyền xử phạt vi phạm hành chính thông qua việc nộp trực tiếp đến trụ sở hoặc hiện trường xảy ra sự việc.

      Ngoài ra, người nắm dữ liệu có thể nộp qua thư điện tử, cổng thông tin, trang thông tin điện tử, ứng dụng VNeID, số điện thoại đường dây nóng. Họ cũng có thể sử dụng dịch vụ bưu chính; kết nối, chia sẻ dữ liệu qua nền tảng số hoặc hệ thống tích hợp, chia sẻ dữ liệu theo quy định của pháp luật.

     Cá nhân, tổ chức cung cấp dữ liệu có quyền được bảo đảm bí mật họ tên, địa chỉ, bút tích và thông tin cá nhân khác. Họ được yêu cầu cơ quan có thẩm quyền thông báo kết quả xác minh, xử lý dữ liệu đã cung cấp.

      Ngược lại, người cung cấp dữ liệu có trách nhiệm nêu đầy đủ thông tin về họ tên, địa chỉ, phương thức liên lạc trong trường hợp cần liên hệ. Họ chịu trách nhiệm trước pháp luật về tính xác thực, toàn vẹn của dữ liệu đã cung cấp. Đồng thời khi có yêu cầu, họ cần phối hợp, hỗ trợ cơ quan, đơn vị, người có thẩm quyền trong quá trình giải quyết.

•       Tài khoản ngân hàng phải dùng tên thật

      Theo Thông tư số 30/2025/TT-NHNN, có hiệu lực thi hành kể từ 01/4 của Ngân hàng Nhà nước Việt Nam về cung ứng dịch vụ thanh toán không dùng tiền mặt, toàn bộ tên tài khoản thanh toán phải trùng khớp với thông tin trên căn cước công dân hoặc thẻ căn cước. Quy định này nhằm nâng cao tính bảo mật, đảm bảo an toàn cho các giao dịch thanh toán của khách hàng.

      Tổ chức cung ứng dịch vụ thanh toán có trách nhiệm kiểm tra lệnh thanh toán, bảo đảm tính hợp pháp và hợp lệ. Khi thực hiện giao dịch, ngân hàng phải hiển thị đầy đủ, chính xác số hiệu tài khoản và tên chủ tài khoản theo đúng thông tin đã đăng ký trong thỏa thuận mở và sử dụng tài khoản, đồng thời thể hiện rõ trên chứng từ thanh toán.

      Quy định mới đồng nghĩa với việc các ngân hàng sẽ chấm dứt dịch vụ cho phép khách hàng đặt biệt danh cho tài khoản, thường được gọi là nickname hoặc iNick. Đây là tên do khách hàng tự thiết lập bên cạnh số tài khoản chính thức do ngân hàng cung cấp, giúp cá nhân hóa thông tin và dễ ghi nhớ hơn. Việc yêu cầu đồng nhất tên tài khoản với giấy tờ định danh được kỳ vọng sẽ hạn chế những sai sót, đồng thời tăng tính minh bạch trong hệ thống thanh toán.

•        Trang bị phương tiện chữa cháy, cứu nạn, cứu hộ cơ giới không bảo đảm bị phạt tới 40 triệu đồng 

    Chính phủ đã ban hành Nghị định số 69/2026/NĐ-CP ngày 6/3/2026 sửa đổi, bổ sung một số điều của Nghị định số 106/2025/NĐ-CP ngày 15/5/2025 quy định xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực phòng cháy, chữa cháy và cứu nạn, cứu hộ. 

Trong đó, Nghị định số 69/2026/NĐ-CP bổ sung điểm c của khoản 8 Điều 20 vi phạm quy định về trang bị, lắp đặt phương tiện phòng cháy, chữa cháy và cứu nạn, cứu hộ. 

      Theo quy định mới, hành vi trang bị phương tiện chữa cháy, cứu nạn, cứu hộ cơ giới không bảo đảm theo quy định sẽ bị phạt tiền từ 30.000.000 đồng đến 40.000.000 đồng.

       Nghị định này chính thức có hiệu lực thi hành từ ngày 20/4/2026.